تأثیر محلول‌پاشی منابع مختلف آهن و سولفات روی بر کاهش پوکی و بهبود خندانی پسته احمدآقایی

 

پوکی (blankness) و ناخندانی (non-splitting) از مهم‌ترین اختلالات فیزیولوژیک پسته محسوب می‌شوند که به‌طور مستقیم بر عملکرد قابل‌بازار و **قیمت پسته احمد آقایی امروز** در بازارهای داخلی و صادراتی تأثیر می‌گذارند. خاک‌های آهکی با pH بالا در اغلب مناطق پسته‌خیز ایران، جذب عناصر ریزمغذی به‌ویژه آهن و روی را با دشواری مواجه ساخته و کمبود این عناصر، یکی از عوامل اصلی بروز عارضه پوکی و کاهش خندانی در رقم احمدآقایی به‌شمار می‌رود . در چنین شرایطی، محلول‌پاشی برگی عناصر غذایی، راهکاری مؤثرتر از کاربرد خاکی برای رفع کمبودها محسوب می‌شود . این مقاله به بررسی تأثیر محلول‌پاشی منابع مختلف آهن (سیترات، سولفات و کلات) در ترکیب با سولفات روی بر کاهش پوکی و بهبود خندانی پسته رقم احمدآقایی می‌پردازد.

 

 

آهن به‌عنوان جزء اصلی آنزیم‌های اکسیداتیو و عامل کلروفیل‌سازی، نقشی حیاتی در فرآیندهای متابولیکی درخت ایفا می‌کند. کمبود آهن در خاک‌های آهکی، توانایی فتوسنتزی درخت را کاهش داده و انتقال مواد فتوسنتزی به میوه را مختل می‌سازد که در نهایت به کاهش پرشدگی مغز و افزایش پوکی منجر می‌شود . تحقیقات نشان داده است که کاربرد آهن می‌تواند درصد خندانی را تا ۹ درصد نسبت به شاهد افزایش دهد .

 

 

روی در بیوسنتز اکسین، تقسیم سلولی و پرشدگی مغز نقش کلیدی دارد. کمبود روی در خاک‌های آهکی، یکی از عوامل اصلی کاهش خندانی و افزایش پوکی در پسته محسوب می‌شود. میزان روی در مغز پسته حدود ۲۴ قسمت در میلیون گزارش شده و برای تولید یک تن پسته خشک، حدود ۶۵/۵ گرم روی خالص مورد نیاز است . مطالعات نشان داده است که محلول‌پاشی روی در غلظت مناسب، درصد خندانی را افزایش می‌دهد .

 

 

 

نتایج پژوهش‌های انجام‌شده بر روی رقم احمدآقایی نشان می‌دهد که **سیترات آهن** در مقایسه با سولفات آهن و کلات آهن، مؤثرترین منبع برای بهبود خندانی و کاهش پوکی است. بیشترین درصد خندانی با **سیترات آهن ۴/۰ درصد + سولفات روی ۱/۰ یا ۲/۰ درصد** و **سولفات آهن ۴/۰ درصد + سولفات روی ۲/۰ درصد** به دست آمده است .

 

 

هرچند سولفات آهن نیز در ترکیب با سولفات روی توانسته است خندانی را بهبود بخشد، اما سیترات آهن به‌دلیل ساختار مولکولی مناسب‌تر و جذب برگی بالاتر، عملکرد بهتری نشان داده است . کلات آهن نیز اگرچه در برخی تیمارها مؤثر بوده، اما اثربخشی آن در سطح کمتر از سیترات آهن گزارش شده است.

 

 

 

محلول‌پاشی ترکیب منابع مختلف آهن با سولفات روی منجر به **کاهش معنی‌دار درصد پسته‌های ریز و پوک** شده است. بیشترین درصد پسته‌های ریز و پوک مربوط به تیمارهای شاهد (آب مقطر) و کوددهی رایج منطقه بوده است، در حالی که تیمارهای ترکیبی آهن و روی کمترین میزان پوکی را نشان داده‌اند . این یافته نشان‌دهنده اثر هم‌افزایی مثبت آهن و روی در کاهش این عارضه است.

 

 

وزن تر صد دانه نیز از ۱۴۰ گرم در تیمار شاهد به بیشترین مقدار خود (**۱۶۲/۳ گرم**) در تیمار سیترات آهن ۴/۰ درصد + سولفات روی ۲/۰ درصد رسیده است . این افزایش وزن، نشان‌دهنده پرشدگی بهتر مغز و کاهش پوکی است.

 

 

 

زمان محلول‌پاشی نقشی تعیین‌کننده در اثربخشی تیمارها دارد. در مطالعه انجام‌شده، محلول‌پاشی در **اوایل خرداد و اوایل تیرماه** (مرحله پرشدن دانه) انجام شده است . این زمان مصادف با مرحله‌ای است که میوه در حال پرشدن سریع مغز قرار دارد و توانایی جذب عناصر به اوج می‌رسد.

 

 

بر اساس نتایج پژوهش، غلظت‌های بهینه برای محلول‌پاشی عبارت‌اند از: سیترات آهن ۴/۰ درصد، سولفات آهن ۴/۰ درصد، کلات آهن ۱/۰ تا ۲/۰ درصد، و سولفات روی ۱/۰ تا ۲/۰ درصد . ترکیب سیترات آهن ۴/۰ درصد با سولفات روی ۲/۰ درصد به‌عنوان برترین تیمار از نظر افزایش خندانی و کاهش پوکی معرفی شده است.

 

 

 

مطالعات همبستگی نشان داده است که بین درصد خندانی با درصد پسته‌های ریز و پوک، **همبستگی منفی** و با وزن خشک صد دانه، **همبستگی مثبت** وجود دارد. این یافته نشان می‌دهد که وزن دانه، عامل اصلی تعیین‌کننده خندانی است و تیمارهایی که وزن دانه را افزایش می‌دهند، به‌طور غیرمستقیم خندانی را نیز بهبود می‌بخشند .

 

 

با توجه به نتایج پژوهش‌ها، توصیه می‌شود باغداران برای کاهش پوکی و بهبود خندانی در پسته احمدآقایی، از **سیترات آهن ۴/۰ درصد همراه با سولفات روی ۲/۰ درصد** در مرحله پرشدن دانه (اوایل خرداد و اوایل تیرماه) استفاده کنند . این ترکیب، ضمن کاهش معنی‌دار پوکی و پسته‌های ریز، وزن دانه و کیفیت محصول نهایی را به‌طور قابل‌توجهی بهبود می‌بخشد.

 

 

محلول‌پاشی منابع مختلف آهن در ترکیب با سولفات روی، راهکاری علمی و مؤثر برای کاهش پوکی و بهبود خندانی در پسته رقم احمدآقایی محسوب می‌شود. نتایج پژوهش‌ها نشان می‌دهد که **سیترات آهن ۴/۰ درصد + سولفات روی ۲/۰ درصد** به‌عنوان برترین تیمار، ضمن افزایش معنی‌دار درصد خندانی، پوکی و پسته‌های ریز را به‌طور چشمگیری کاهش می‌دهد و وزن تر صد دانه را از ۱۴۰ گرم به ۱۶۲/۳ گرم افزایش می‌دهد . با توجه به خاک‌های آهکی مناطق پسته‌خیز و مشکلات جذب عناصر از خاک، محلول‌پاشی برگی در مرحله پرشدن دانه (اوایل خرداد و تیرماه) به‌عنوان روشی کارآمد و مقرون‌به‌صرفه توصیه می‌شود. باغداران با رعایت غلظت‌های بهینه و زمان‌بندی مناسب، می‌توانند گام مؤثری در کاهش ضایعات، افزایش کیفیت محصول نهایی و ارتقای جایگاه اقتصادی پسته احمدآقایی در بازارهای داخلی و صادراتی بردارند.