نصب آسانسور در ساختمان‌های با چاه‌های واقع در مناطق با فعالیت لرزه‌ای بالا – استفاده از جداکننده‌های

 

در هر سیستم آسانسور، **پاوریونیت بالابر** وظیفه تأمین توان و کنترل حرکت کابین را بر عهده دارد و ایمنی آن به عملکرد صحیح تمام اجزای مکانیکی و الکتریکی وابسته است. در ساختمان‌های واقع در مناطق با فعالیت لرزه‌ای بالا، این ایمنی با چالش جدی روبرو می‌شود. هنگام وقوع زلزله، جابجایی نسبی طبقات (Story Drift) و نوسانات شدید سازه می‌تواند به خروج کابین از ریل، برخورد وزنه تعادل با کابین، پارگی سیم‌بکسل‌ها و شکست براکت‌های ریل منجر شود. **جداکننده‌های لرزه‌ای (Seismic Isolators)** به‌عنوان یک راهکار مهندسی، با جذب و استهلاک انرژی زلزله، از انتقال نیروهای مخرب به تجهیزات آسانسور جلوگیری می‌کنند. این مقاله به اصول، انواع و ملاحظات اجرایی این فناوری می‌پردازد.

 

 

زلزله نیروهای افقی و عمودی متناوبی به سازه وارد می‌کند. این نیروها با افزایش ارتفاع و جابجایی طبقات، تشدید می‌شوند و می‌توانند به تجهیزات آسانسور آسیب برسانند.

 

### ۱.۲ آسیب‌های مشاهده‌شده در زلزله‌های گذشته

 

تجربه زلزله‌های مخرب نشان می‌دهد که آسیب به آسانسورها یکی از پیامدهای شایع است. خروج وزنه تعادل از ریل، پارگی سیم‌بکسل، شکست براکت‌های ریل و گیرکردن کابین در بین طبقات از جمله این آسیب‌ها هستند.

 

### ۱.۳ چالش‌های خاص چاه آسانسور

 

چاه آسانسور به دلیل ارتباط عمودی و قرارگیری در مرکز ساختمان، در معرض نیروهای لرزه‌ای شدید قرار دارد. جابجایی دیواره‌های چاه می‌تواند تراز ریل‌ها را مختل کند.

 

 

 

جداکننده‌های لرزه‌ای با ایجاد یک لایه انعطاف‌پذیر بین سازه و تجهیزات، از انتقال مستقیم نیروهای لرزه‌ای جلوگیری می‌کنند. این جداکننده‌ها انرژی زلزله را جذب کرده و دامنه نوسان را کاهش می‌دهند.

 

### ۲.۲ انواع جداکننده

 

جداکننده‌ها در دو نوع اصلی عرضه می‌شوند: **جداکننده‌های الاستومری (Elastomeric Isolators)** که از لاستیک یا پلی‌اورتان ساخته می‌شوند، و **جداکننده‌های اصطکاکی (Friction Pendulum Isolators)** که با حرکت لغزنده، انرژی را مستهلک می‌کنند.

 

### ۲.۳ میرایی

 

برخی جداکننده‌ها مجهز به **میراگر (Damper)** هستند که انرژی نوسان را به حرارت تبدیل کرده و دامنه نوسان را به‌سرعت کاهش می‌دهند.

 

| **نوع جداکننده** | **مکانیزم** | **مزیت** | **کاربرد** |

| :--- | :--- | :--- | :--- |

| **الاستومری** | تغییر شکل الاستیک | ساده و کم‌هزینه | ساختمان‌های متوسط |

| **اصطکاکی** | لغزش روی سطح منحنی | جابجایی زیاد | ساختمان‌های بلند |

| **ترکیبی** | الاستومر و میراگر | عملکرد بهینه | ساختمان‌های حساس |

 

 

 

**پاوریونیت بالابر** و موتور باید روی جداکننده‌های لرزه‌ای نصب شوند تا از انتقال ارتعاشات زلزله به آنها جلوگیری شود. این جداسازی، از آسیب به یاتاقان‌ها و شفت موتور محافظت می‌کند.

 

### ۳.۲ جداسازی تابلو فرمان

 

تابلو فرمان که شامل بردهای الکترونیکی حساس است، باید روی جداکننده‌های لرزه‌ای نصب شود تا از آسیب ناشی از ضربه و لرزش محافظت گردد.

 

### ۳.۳ جداسازی براکت‌های ریل

 

براکت‌های ریل می‌توانند با جداکننده‌های الاستومری به سازه چاه متصل شوند. این جداسازی، از انتقال نیروهای لرزه‌ای به ریل‌ها جلوگیری کرده و تراز آنها را حفظ می‌کند.

 

### ۳.۴ جداسازی کابل‌ها

 

کابل‌های تراول و سیم‌بکسل‌ها باید با اتصالات انعطاف‌پذیر به تجهیزات متصل شوند تا از پارگی ناشی از جابجایی لرزه‌ای جلوگیری شود.

 

 

 

پیش از طراحی، باید یک تحلیل لرزه‌ای جامع انجام شود تا نیروهای وارده و جابجایی‌های مورد انتظار تعیین گردند.

 

### ۴.۲ انتخاب جداکننده مناسب

 

انتخاب جداکننده باید بر اساس **نیروی وارده**، **جابجایی مورد انتظار** و **فرکانس نوسان** انجام شود.

 

### ۴.۳ نصب صحیح

 

جداکننده‌ها باید با دقت نصب شده و از عدم وجود نقاط تماس مستقیم بین تجهیزات و سازه اطمینان حاصل شود.

 

### ۴.۴ محدودکننده جابجایی

 

در جابجایی‌های بسیار زیاد، باید محدودکننده‌هایی (Restrainers) نصب شوند تا از جدا شدن تجهیزات جلوگیری کنند.

 

### ۴.۵ بازرسی دوره‌ای

 

جداکننده‌ها باید به‌طور دوره‌ای از نظر سلامت، ترک و تغییر شکل بررسی شوند.

 

 

 

استاندارد ASME A17.1 الزامات لرزه‌ای برای آسانسورها را تعیین کرده و بر نصب کلیدهای لرزه‌ای (Seismic Switches) تأکید دارد.

 

### ۵.۲ EN 81-77

 

استاندارد EN 81-77 به‌طور خاص به آسانسورهای مناطق لرزه‌خیز پرداخته و الزامات طراحی و نصب را مشخص می‌کند.

 

### ۵.۳ کلیدهای لرزه‌ای

 

کلیدهای لرزه‌ای در صورت تشخیص شتاب افقی بیش از حد مجاز، آسانسور را در حالت ایمن قرار داده و از حرکت آن جلوگیری می‌کنند.

 

 

نصب آسانسور در ساختمان‌های مناطق لرزه‌خیز، نیازمند رویکردی فراتر از نصب استاندارد است. جداکننده‌های لرزه‌ای با جذب و استهلاک انرژی زلزله، از انتقال نیروهای مخرب به تجهیزات آسانسور جلوگیری کرده و ایمنی را افزایش می‌دهند. تحلیل لرزه‌ای، انتخاب جداکننده مناسب، نصب صحیح و بازرسی دوره‌ای، ارکان موفقیت این فناوری هستند. در نهایت، این سیستم در کنار **پاوریونیت بالابر** و سایر اجزای ایمنی، یک زنجیره حفاظتی کامل برای مسافران در شرایط لرزه‌ای فراهم می‌آورد.